OSMANLICA HAKİMİYETLİ ESERLERİN NİĞDEMİZE KAZANDIRILMASINDA EN BAŞTA GİDEN BAHADIR

İDRİS YAVUZ

YENİ MAKALELERİNİ VE ESERLERİNİ SUNMAYA DEVAM EDECEĞİZ.

NİĞDE MİLLİ EĞİTİMİNİN DÜNÜ VE BUGÜNÜ

Araştırmacı-Yazar

İDRİS YAVUZ

Kültür ve medeniyetin beşiği olarak bilinen Niğde, Anadolu’nun tam orta yerinde özüne, gelenek ve göreneklerine son derece bağlı bir ilimizdir. Okuma- yazma oranı %90’nın üzerindedir ve bu nedenle de kültürel değerleri oldukça zengindir

Niğde’nin eğitim sistemi Selçuklulara kadar uzanmaktadır. Karamanoğulları ve Osmanlı dönemlerinde Niğde de Medreseler kurulmuş ve burada ülkenin birçok seçkin müderrisleri (öğretim üyeleri) görev almışlardır.

Karamanoğlu Ali Beyin yaptırdığı Medreset-ül Beyza (Akmedrese) iki katlı bir binadır. (1409-1924) Bu binanın dershanelerinde çeşitli yerlerden gelen öğrencilerin ders gördüğü ifade edilmektedir. O dönemde Ak Medrese bölgenin en önemli eğitim merkezi haline gelmiştir. Daha sonraları Akmedrese’nin yanı sıra Murat Ali Paşa, Nuri Bey, Hasan Ağa Medreseleri de hizmete girmiştir. Bu Medreselerde bir çok devlet ve bilim adamları yetişmiştir.

Akmedrese’nin Kuyudat defterinde Niğde tarihine ışık tutacak çok önemli belgeler bulunmaktadır. (5000 basma, 500 adet de yazama ) Ne yazık ki bu resmi belgeler Niğde’den alınıp Konya Kültür Sanat Merkezine götürülmüştür. Üniversite kenti olan Niğde’ye bu eserler tekrar kazandırılmalıdır.

Niğde merkezinde 1870 tarihinde rüştiye (ortaokul) açılmış.72 öğrenciyle eğitim-öğretime başlamıştır. Bu dönemlerde Niğde merkezde Nuri Bey, Murat Ali Paşa, Elhac, Hasan Ağa, Eshed Medreseleri ve Muallimhane gibi yüksekokullar da bulunmaktadır

Meşrutiyetten önce Niğde merkez ve kasabalarında 5-7-8 yıllık Sübyan (İlkokul), Rüştiye (Ortaokul) okulları açılmıştır. Niğde Merkezinde Demirkapı, Kayabaşı ve Karasoku mahallelerinde İbdidai (İlkokul) ve Sultani okullar devreye girmiştir. Bu okullarda 12 öğretmen ve 320 öğrenci eğitim öğretim yaptığı kayıtlara işlenmiştir.

a)Niğde Sancağında, bugünkü Vilayet binasının civarında 9 sınıflı Sultani mektebinde 17 öğretmen ve 180 öğrenci vardı.

b)Öğretmen Okulu’nun ise kiralık bir binada, 15 öğretmen ve 160 öğrencisi vardı.

c)Kız Lisesi Paşa Camii civarında bir binada 9 öğretmen, 130 öğrenciyle eğitimini sürdürmüştür.

Önceleri Sungurbey halk kütüphanesi iken yıkılıp yerine, bugünkü Elma Center Alışveriş Merkezinin bulunduğu yerde Dar-ül Eytam ismiyle anılan bir yüksekokul mevcuttu. 1914 senesinde Asaf Paşa tarafından kurulan Dar-ül Muallimin, Numune Kız Mektebinin yanı sıra Paşakapı ve Numune İlkokulları da bulunmaktaydı.

20. yüzyılın başlarında Niğde Milli Eğitimde birçok yenilikler yapılmıştır. 1902 yılında idadi (lise), 1905’de Dar-ül Muallimin, Dar’ül Hilafett’ül Aliye (1914) Ak Medrese yeniden açılmış, 12 öğretmen ve 60 öğrenci vardı. Numune Mektebi (1915), Sultani (lise) açılmış ve bu okul içerisinde ilk ve yüksek okullara yer verilmiş, Cumhuriyetten sonra da bu okullar kapanmıştır.(1925-1926). Bu arada ortaokul sonrası 2 yıllık pedagoji eğitimi veren muallim okulu açılmıştır. 1933 yılında bu okul 3 yıla çıkarılarak öğretmen okuluna dönüşmüştür

Aydınlar şehri olan Niğde en çok eğitim öğretime önem veren bir ilimizdir 1920 yılında Niğde’de Cumhuriyetin kuruluşundan sonra (1927) Niğde merkezde 17, kasaba ve köylerinde 67 ilkokul mevcuttur. Bu okullarda toplam 6.479 öğrenci okumaktadır. Cumhuriyetin 50. yılına gelindiğinde 400 ilkokulda 71.417 öğrenci sayısına ulaşılmıştır3 ortaokul mevcutken, cumhuriyetin 50. yılında 24 ortaokulda 14.660 öğrenci eğitim-öğretime başlamıştır. İl genelinde 4 lise, bir ticaret lisesi, 1 kız ilköğretim okulu, 2 erkek sanat, 3 kız sanat enstitüsü bir imam hatip, 1 akşam sanat, 1 sağlık okulu, 1 teknik tarım okulu, 1 pratik sanat okulu, bir de halıcılık okulu bulunmaktadır.

2009-2010 yılına gelindiğinde il genelinde anaokulların sayısı 12 dir. Ulukışla ve Altunhisar’da 1, Bor’da 2, il merkezinde 7 dir. Okul öncesi 41, derslik 13, öğrenci 705 dır. İlkokul 189, derslik 842, öğrenci 24497, Anasınıfı 243, 5205 öğrenci ve 229 öğretmeni bulunmaktadır. İlköğretim okul sayısı 55, derslik 526, öğrenci 19.101, Bağımsız Ortaokul 9, derslik 42, öğrenci sayısı 1877 İl genelinde 211 ilköğretim okulunda 2360 derslikte 52.018 öğrenci ve 2762 öğretmen bulunmaktadır.

İlköğretim okullarının sayısı 213 tür. Bunlardan 16’sı Altunhisar’da, 44’ü Bor’da, 23’ü Çamardı’da,21’i Çiftlik’te, 19’u Ulukışla’da, 90 tanesi de Niğde merkez köy ve kasabalarında bulunmaktadır.

Niğde’de 2009-2010 eğitim öğretim yılında okul öncesi, İlk ve Ortaöğretim okullarında toplam; 267 okul,3.045 derslik,3.997 öğretmen ve 72.336 öğrenci mevcut ve 626 branş Öğretmen eksikliği görülmektedir. 2008 yılında 8.sınıflarda Ortaöğretimde seviye belirleme sınavlarında (SBS) Niğde 81 il içinde 52. Sırada yer almıştır.

İl genelinde lise ve dengi okulları sayısı Altunhisar ve Çiftlik’te 1, Bor’da 12, Çamardı’da 2, Ulukışla’da 3, il merkezinde ise 21 olmak üzere 40’dır.

Cumhuriyetten sonra Niğde genelinde okullaşma oranına gelince;

1927-1928 de okul sayısı 84, öğretmen 183, öğrenci 6479

1930-1931 “ 93, “ 200, “ 6689

1940-1941 “ 170 “ 251 “ 14.266

1950-1951 “ 263 “ 258 “ 28.655

1960-1961 “ 275 “ 785 “ 39.505

1970-1971 “ 390 “ 1705 “ 63.279

2009-2010 yılına gelindiğinde İl genelinde taşımalı köy sayısı 50, buna bağlı öğrenci ayısı ise 1480, kapanan okul 27 dir.

Genel liselerin il genelinde okul sayısı 15, derslik sayısı 149, öğrenci sayısı ise 3.993 dür. Meslek liselerinin 16 okulunda 117 derslik, 3952 öğrencisi bulunmaktadır. İl genelinde Meslek liseleri ve Genel liselerinin toplam sayısı 35 okulda 266 derslikte 7935 Oğancı bulunmaktadır.

Niğde’nin okullaşma oranlarına gelince; Okul öncesi,%3.74, İlkokullarda %89.94, Ortaokullarda % 45.95, Liselerde%33.81 olarak istatistiklere geçmiştir.

Niğde’nin yüksek öğrenimle tanışması Osmanlı İmparatorluğunun son dönemlerine kadar dayanır. Dar’ül Muallimin, Yüksek öğretmen yetiştiren bir kurumdur. Cumhuriyetten sonrada bu kurum devam etmiştir. Niğde de Yüksek öğrenimin çekirdeğini Niğde Kız öğretmen Okulu oluşturmuştur diyebiliriz.(1957)

Bundan bir müddet sonra Meslek yüksek Okulu açılıyor.(1974) Selçuk Üniversitesine bağlı Eğitim Yüksek Okulu, İktisadi Bilimler Fakültesine bağlı Eğitim Yüksek Okulu olmuş, daha sonra (26.9.1988 tarihinde) Fakülte olarak eğitime devam etmiş ve buna bağlı olarak. iki de yüksek okul açılmıştır. Bakanlar Kurulu’nun 03.07,1992 tarih ve 3977 sayılı kararı ile Niğde Üniversitesi kurulmuştur. Bu Üniversitede Eğitim, İktisadi ve Bilimler, Fen-Edebiyat, Mühendislik-Mimarlık Fakültelerinin yanında Beden Eğitim ve Spor Yüksek okulu, Zübeyde Hanım Sağlık Hizmetleri Yüksek Okulu, Bor Meslek Yüksek Okulu, Ulukışla Meslek Yüksek Okulu ve şubeleri açılmıştır.

Niğde Üniversitesinde 6 Fakülte,1 Beden Eğitimi,2 Sağlık Hizmetler Yüksek Okulu, 6 Meslek Yüksek Okulu, Sosyal ve Fen Bilimlerinde 13.000 öğrencisiyle eğitim ve öğretimine devam etmektedir. Niğde Üniversitesinde iki Enstitüde 95 Yüksek Lisans, 6 Doktora öğrencisi bulunmaktadır. Üniversitede 13 Profesör, 4 Doç, 41 Yar Doç eğitim verirken bu gün itibarıyla bunların sayısı artmıştır. Üniversite “Kent Üniversitesine “ dönüşmüş Niğde’nin tanıtımına, ekonomisine, sosyal hayatına büyük katkılar sağlamıştır.